Chuyến đi số 42: Làng trẻ SOS Đà Nẵng

Bich Lan Nguyen
Aug 4, 2025
4 min read

Updated: Feb 25

Chương trình đào tạo: ReadME - Hiểu mình qua từng trang sách (Kỹ năng đọc sách bằng câu hỏi)

Câu hỏi không chỉ để hiểu sách – mà còn để hiểu chính mình!

Đây là một chương trình đào tạo kỹ năng đọc trong khuôn khổ dự án ReadME — chương trình hướng đến việc giúp trẻ em tiếp cận việc đọc không chỉ như một hoạt động học tập, mà như một cách hiểu bản thân và thế giới xung quanh.

Tôi đến Làng trẻ SOS Đà Nẵng với vai trò người thiết kế và trực tiếp thực hiện chương trình. Dù đã nhiều lần làm việc tại các mái ấm và cơ sở bảo trợ xã hội, mỗi lần bắt đầu vẫn luôn là một trải nghiệm mới, bởi mỗi nhóm trẻ mang theo những câu chuyện và nhịp cảm xúc rất khác nhau.

Khi đào tạo bắt đầu bằng sự quan sát

Buổi học mở đầu chậm hơn dự kiến. Các em quan sát nhiều hơn tham gia. Những câu hỏi mở được đặt ra nhưng chưa nhận được phản hồi ngay.

Trong môi trường đào tạo thông thường, điều này dễ khiến người hướng dẫn nghĩ rằng phương pháp chưa phù hợp. Nhưng với những trẻ từng trải qua mất mát hoặc thay đổi lớn trong cuộc sống, sự im lặng thường là một cơ chế tự bảo vệ.

Các em cần thời gian để xác định:

người lớn trước mặt mình có thật sự lắng nghe hay không.

Vì vậy, phần quan trọng nhất của buổi đào tạo lúc ấy không phải là nội dung, mà là việc tạo ra cảm giác an toàn.

ReadME – đọc bằng câu hỏi

Chương trình ReadME tập trung vào một năng lực cốt lõi: đặt câu hỏi khi đọc.

Thay vì yêu cầu các em trả lời đúng nội dung câu chuyện, các em được khuyến khích tự đặt câu hỏi:

Vì sao nhân vật hành động như vậy?
Nếu là mình, mình sẽ lựa chọn khác đi không?
Điều gì trong câu chuyện khiến mình nhớ đến chính mình?

Khi các em bắt đầu đặt câu hỏi, việc đọc chuyển từ tiếp nhận thụ động sang quá trình suy nghĩ chủ động. Các em không còn đọc để hoàn thành nhiệm vụ, mà đọc để tìm ý nghĩa.

Và điều quan trọng hơn: các em nhận ra suy nghĩ của mình có giá trị.

“Khi trẻ dám đặt câu hỏi, nghĩa là trẻ đang tin rằng: tiếng nói của mình có giá trị.”

Khoảnh khắc lớp học thay đổi

Sau khoảng thời gian quan sát ban đầu, một vài cánh tay bắt đầu giơ lên. Những câu trả lời còn dè dặt, nhưng chân thật. Không khí lớp học dần chuyển từ im lặng sang trao đổi.

Sự thay đổi ấy không diễn ra đột ngột, mà rất chậm — gần như chỉ người trực tiếp đứng lớp mới cảm nhận được.

Đó là lúc việc đào tạo thực sự bắt đầu.

Không phải khi giáo án được trình bày xong,mà khi người học sẵn sàng tham gia.

Điều chương trình hướng tới

Mục tiêu của chương trình không phải giúp trẻ đọc nhanh hơn hay nhớ nhiều hơn, mà giúp các em:

tự tin bày tỏ suy nghĩ,
học cách lắng nghe góc nhìn khác,
và nhận ra việc đọc có thể trở thành một cuộc đối thoại với chính mình.

Đối với những trẻ đang lớn lên trong môi trường thiếu ổn định, khả năng tự hiểu cảm xúc và suy nghĩ của bản thân là một kỹ năng nền tảng cho sự phát triển lâu dài.

Điều người hướng dẫn học được

Kết thúc buổi đào tạo, tôi nhận ra một lần nữa rằng vai trò của người dạy đọc không nằm ở việc truyền đạt nhiều kiến thức hơn.

Mà là tạo ra một không gian đủ an toàn để trẻ dám suy nghĩ và dám lên tiếng.

Một phần thưởng bất ngờ ở cuối buổi học.

Điều quan trọng không phải là tôi dạy gì, mà là các em bắt đầu muốn nói điều gì!

Nếu lúc đầu tôi thoáng nghĩ: “Có lẽ hôm nay là một buổi học không thành công”, thì câu hỏi cuối giờ đã thay đổi tất cả:

Sau buổi học hôm nay, em nhận ra điều gì để việc đọc sách trở nên thú vị và hiệu quả hơn?

Từ chỗ xa lạ, ngỡ ngàng với cách đọc sách có mục tiêu, có tự vấn với những câu hỏi kết nối với chính mình đến lúc các em vỡ òa, hào hứng, thích thú với việc đọc, khai mở tư duy học tập mới mẻ, hiệu quả hơn...

Buổi học khép lại trong sự nhẹ nhàng. Không ồn ào, không náo nhiệt. Nhưng tôi biết, một sự thay đổi đã xảy ra. Không phải ở kỹ năng – mà ở niềm tin.

Niềm tin rằng: mình có quyền đặt câu hỏi. Mình có tiếng nói. Và tiếng nói ấy xứng đáng được lắng nghe.

Và, điều quan trọng nhất tôi mang theo khi đến với các em – không phải là giáo án hay giáo cụ. Mà là sự kiên nhẫn, chân thành, và một đôi tai biết lắng nghe thực sự.

Nếu bạn đã từng làm việc cùng trẻ em, đặc biệt là những em từng trải qua biến cố, bạn sẽ hiểu: mỗi lần các em mở lòng là một hành trình – chậm rãi, mong manh, nhưng rất đáng để kiên trì chờ đợi.

Hai cuốn sách của tác giả Isabelle Muller được trao lại cho các em sau chương trình — như một cách để cuộc trò chuyện tiếp tục, ngay cả khi buổi học đã kết thúc..