Chuyến đi số 43: Mang sách ra Côn Đảo

Đọc không chỉ là đọc chữ.

Đọc là khả năng cảm nhận, kết nối và hiểu thế giới quanh mình.

Và để bắt đầu việc đọc ấy, trẻ cần cảm giác an toàn.

Vừa bước vào sân trường ở Côn Đảo, tôi chưa kịp giới thiệu mình là ai thì các em đã chào trước.

Rất tự nhiên.

Không dò xét.

Không e dè.

Tôi ngồi xuống ghế đá, trò chuyện cùng vài em. Những câu chuyện rất đời thường: ở lớp, ở nhà, lúc vui, lúc buồn.

Tôi hỏi:

• Ở trường có khi nào em buồn không? Nếu buồn, em thường làm gì?

• Em hay ngồi gầm cầu thang, một mình ở đó. Xong một lúc thì con lại chạy ra chơi với các bạn.

Không em nào cười.

Không em nào thấy lạ.

Vì các em chỉ đang kể về cuộc sống của mình — rất thật.

Trong buổi giao lưu với toàn trường, tôi không kể về hành trình đi xe máy xuyên Việt. Tôi chỉ hỏi:

Đất nước mình có hình gì?

Từ câu hỏi đó, các em cùng nhau ráp lại bản đồ Việt Nam trong trí nhớ — qua những địa danh, những nơi các em từng nghe, từng tưởng tượng.

Tôi hỏi tiếp:

Nếu một ngày có thể đi xe máy từ đầu chữ S đến cuối chữ S, các bạn có muốn không?

Em không đi đâu, em sợ. Một em nói.

Tôi gật đầu.

Cô cũng sợ. Nhưng cô đã đi được. Và trên đường đi, cô dừng lại rất nhiều nơi để đọc sách cùng những bạn nhỏ như các em. Bây giờ cô không còn sợ nữa.

Hôm đó, tôi không đọc sách theo cách thông thường.

Tôi nói:

Hôm nay mình chơi cùng nhau bằng một cuốn sách nhé. Không cần giơ tay. Thấy vui thì trả lời.

Cả sân trường bật cười.

Các em hỏi rất tự nhiên, như đang nói chuyện với một người bạn.

Và tôi nhận ra: các em đang thật sự ở trong một cuộc chơi.

Chính khoảnh khắc đó khiến tôi tin hơn bao giờ hết:

khi trẻ cảm thấy an toàn, trẻ bước vào sách rất nhanh.

Kết thúc buổi đọc, các em gợi ý tôi nên ra biển ngắm bình minh.

Sau đó, tôi đi thăm nhà tù Côn Đảo, nghĩa trang Hàng Dương, bảo tàng…

Ở những nơi ấy, ai cũng tự nhiên nói nhỏ lại, chậm lại.

Côn Đảo trong tôi hôm đó có hai lớp rất rõ:

Một lớp là những bàn tay nhỏ chạm vào tay tôi khi tạm biệt trong sân trường.

Tôi chợt nghĩ, có lẽ chính vì đã đi qua quá nhiều mất mát mà nơi này khiến những tiếng cười của trẻ em trở nên dịu dàng và quý giá hơn bao giờ hết.

Một lớp là sự im lặng đầy biết ơn ở những nơi đã giữ lại tự do cho chúng ta hôm nay.

Và ở giữa hai lớp ấy, tôi nhận tin rằng:

sách và tình yêu đọc có thể trở thành cây cầu giúp trẻ hiểu mình đang đứng ở đâu — và có thể đi xa đến mức nào.

Với tôi, Mang sách đi chơi luôn là như vậy:

không ép trẻ đọc hết,

và dừng lại khi cảm xúc còn mở.

Để rất có thể, các em sẽ tiếp tục câu chuyện với sách theo cách của riêng mình

Trẻ em không cần một chương trình hoàn hảo.

Trẻ cần một đường cong cảm xúc đủ an toàn để bước vào,

và đủ rộng để mang theo khi rời đi.

Tạm biệt Côn Đảo

Nguyễn Thị Bích Lan - Người "Mang sách đi chơi"

.